Sıkça Sorulan Sorular – SSS

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) yapılan bireysel başvuruların hangi aşamada olduğunu, mahkemenin sunduğu resmi çevrimiçi dosya sorgulama ekranı (SOP – State of Proceedings) üzerinden kolayca takip edebilirsiniz.

Bu sorgulama ekranı üzerinden;

• Açılmış olan davanızın güncel aşamasını görebilir,
• Dosyanızın hangi departmanda veya heyette incelemede olduğunu takip edebilir,
• AİHM’in karar süreçleri ve olası yazışmalar hakkında anlık bilgi alabilirsiniz.

Sorgulama Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler:
AİHM sisteminde gizlilik esas olduğu için isim, soyisim veya T.C. Kimlik Numarası ile dosya sorgulaması yapılamaz. Sorgulama ekranına giriş yapabilmek için AİHM tarafından size veya avukatınıza gönderilmiş olan resmi Başvuru Numarasını (Örn: 12345/21) bilmeniz gerekmektedir.

🔗 AİHM Resmi Dosya Sorgulama Ekranına (Türkçe) Ulaşmak İçin Buraya Tıklayınız

💡 Pratik Hukuki İpucu: AİHM’e gönderdiğiniz başvuru formu mahkemeye ulaştıktan sonra, size barkodlu bir mektup ile başvuru numaranız gönderilir. Bu numara gelmeden sistem üzerinden sorgulama yapmanız mümkün değildir. AİHM yargılamaları genellikle yıllar sürdüğü için dosya durumunuzda uzun süre “İncelemede” ibaresini görmeniz normaldir.

Bu sayede siteniz sadece bilgi veren değil, aynı zamanda vatandaşın işini çözen bir “araç” (tool) işlevi de görecektir. Harika bir eklenti! Sıradaki konuyla devam edebiliriz.

Evet, kesin bir süre sınırı vardır. Mahkemeden kiralayan (ev sahibi/işyeri sahibi) lehine çıkan bir tahliye kararının süresiz bir geçerliliği yoktur.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, alınan bir tahliye kararının icraya konulması (infazının istenmesi) için kabul edilen yasal sınır “makul süre olan 1 YILDIR.”

Tahliye kararının bekletilmesi durumunda hukuki sonuçlar şu şekilde gelişir:

• Zımnen (Örtülü) Yenileme Tehlikesi: Kiralayan, tahliye kararını alır ancak 1 yıllık makul süre içinde icra dairesi aracılığıyla işleme koymazsa, hukuken “kira sözleşmesini kendi rızasıyla yenilemiş” kabul edilir.
• Tahliye Hakkının Kaybı: Sözleşme zımnen yenilendiği için, kiralayanın elindeki o eski tahliye kararı tamamen geçerliliğini yitirir ve kiracıyı o karara dayanarak evden veya işyerinden çıkaramaz.
• Yargıtay’ın Amacı: Yargıtay bu kuralı; kiracının yıllarca “Ev sahibi kararı ne zaman icraya koyacak, ne zaman atılacağım?” stresi ve sınırsız bir tahliye tehdidi altında yaşamasını engellemek amacıyla koymuştur.

Örnek Yargıtay Kararı Olayı:
Yargıtay’ın güncel bir kararında (12.12.2024); kiralayan 17.12.2020 tarihinde tahliye kararını almış ancak bu kararı icraya koymak için 11.05.2022’ye kadar (yaklaşık 1,5 yıl) beklemiştir. Yargıtay, hakkın makul olan 1 yıllık sürede kullanılmadığını ve bu sessizliğin kira akdinin yenilenmesine sebebiyet verdiğini belirterek kiralayanın geç kalmış tahliye talebini reddetmiştir.

💡 Pratik Hukuki İpucu: Tahliye davasını (veya icra hukuk mahkemesindeki tahliye talebini) kazandığınızda, “Kiracıyla aram iyi, kararı çekmecede bekleteyim, yarın sorun çıkarsa hemen icraya veririm” düşüncesi çok büyük bir hatadır. Kararı aldıktan sonra vakit kaybetmeden İcra Müdürlüğü kanalıyla tahliye emrini göndermeli ve süreci başlatmalısınız.

Hukuki Dayanak: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (12.12.2024 Tarih, 2024/5376 E. – 2024/10498 K.)

Alacağın tamamının değil, şimdilik yalnızca belirli bir bölümünün talep edilerek açıldığı davalara kısmi dava denir. Başlangıçta daha az harç ve masraf ödemek için sıkça tercih edilen bu dava türü, dikkatli yürütülmezse ciddi hak kayıplarına (özellikle zamanaşımı nedeniyle) yol açabilir.

Kısmi dava açarken ve süreci yönetirken Yargıtay uygulamalarına göre dikkat edilmesi gereken hayati kurallar şunlardır:

1. Bölünebilirlik Şartı: Kısmi dava açılabilmesi için temel şart, alacağın “bölünebilir” nitelikte olması ve talep edilen kısmın tamamının aynı hukuki ilişkiden (örneğin aynı iş sözleşmesinden veya aynı trafik kazasından) doğmuş olmasıdır.
2. Miktarı Serbestçe Belirleme: Davacı, kısmi dava açarken başlangıçta talep edeceği miktarı serbestçe belirleyebilir. Ancak bu belirleme “hakkın kötüye kullanılması” veya “dürüstlük kuralına aykırılık” teşkil etmemelidir.
3. Talebin Kapsamı ve Artırılması (Bilirkişi Sonrası): Mahkeme, dava tarihi itibarıyla yalnızca dilekçede yazan miktar ile bağlıdır. Yargılama aşamasında alınan bilirkişi raporuyla alacağın aslında çok daha yüksek olduğu ortaya çıkarsa, mahkeme bu parayı kendiliğinden vermez. Kalan miktarın hüküm altına alınabilmesi için davacının mutlaka Islah yapması, Ek Dava açması veya karşı tarafın muvafakatini alması gerekir.
4. Faiz Başlangıcındaki İkili Durum: Faiz işletilme tarihleri çok karıştırılır. Kısmi davada; dava dilekçesinde talep edilen ilk miktar için faiz dava tarihinden itibaren işlerken, sonradan “ıslah” yoluyla artırılan bakiye kısım için faiz (kural olarak temerrüt yoksa) ıslah tarihinden itibaren işlemeye başlar.
5. En Büyük Tehlike: Zamanaşımı Tuzağı: Kısmi davanın en riskli tarafı budur. Dava açıldığında zamanaşımı sadece dava edilen kısım için kesilir. Dışarıda bırakılan ve sonradan ıslahla artırılması planlanan kısım için zamanaşımı süresi işlemeye devam eder. Bilirkişi raporu geç gelir ve davacı ıslah yapana kadar kanuni süre dolarsa, alacağın kalan kısmı “zamanaşımı itirazı” nedeniyle reddedilebilir.

💡 Pratik Hukuki İpucu: Zamanaşımı süresinin dolmasına çok az bir zaman kalmışsa, kısmi dava açmak büyük bir risktir. Yargılama uzun sürerse artıracağınız kısım zamanaşımına uğrayabilir. Bu gibi “sürenin sınırda olduğu” durumlarda ya alacağın tamamı dava edilmeli ya da (şartları varsa) miktar belirtilmeksizin “Belirsiz Alacak Davası” (HMK m. 107) açılmalıdır.

Destekten yoksun kalma tazminatı davalarında (özellikle ölümlü trafik ve iş kazalarında), hükmedilecek tutarlar milyonlarca lirayı bulabildiği için dosyanın en can alıcı noktası Aktüerya (Bilirkişi Hesap) Raporu’dur.

Bilirkişi raporları son derece teknik ve karmaşık görünse de, avukatların ve tarafların Yargıtay kriterleri ışığında raporda şu temel unsurları mutlaka denetlemesi gerekir:

• Bakiye Ömür (Yaşam Süresi) Tablosu Hatası: Ölenin ve kalanların muhtemel yaşam süreleri hesaplanırken; olay tarihi 2010 yılından önce ise PMF-1931, olay tarihi 2010 yılı ve sonrası ise TRH-2010 tablosu kullanılmalıdır. Yanlış tablo kullanımı tazminatı kökten değiştirir.
• Cinsiyet Ayrımının Gözden Kaçması: Yeni TRH-2010 tablosunda kadınların ve erkeklerin bakiye ömür (yaşam beklentisi) süreleri birbirinden farklıdır. Raporda ölenin veya destek görecek kişinin cinsiyetine göre doğru yılın seçilip seçilmediği kontrol edilmelidir.

Faiz ve Hesaplama Formülü Hatası (Çok Kritik): Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) Karayolları Trafik Kanunu m. 90’a ilişkin iptal kararı sonrasında; hesaplamalarda %1,8 teknik faiz UYGULANMAMALI ve gelecekteki (işleyecek) dönem için mutlaka Progresif Rant Formülü kullanılmalıdır. Hâlâ %1,8 teknik faiz uygulayan raporlara derhal itiraz edilmelidir.

Aktif Çalışma Süresi (60 Yaş Sınırı): Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre kişilerin aktif çalışma süresi genel olarak 60 yaş kabul edilmektedir. Raporun bu yaş sınırına göre hesap yapıp yapmadığı incelenmelidir.

Bilinen ve Bilinmeyen Dönem Ayrımı: Tazminat hesabında, olay (ölüm) tarihi ile raporun düzenlendiği tarih arasındaki süre “Bilinen Dönem” olarak adlandırılır ve bu dönemdeki asgari ücret/gelir artışları net olarak hesaba katılmalıdır. Bu ayrımın doğru yapılıp yapılmadığına bakılmalıdır.

Destek Paylarının (Oranlarının) Dağıtımı: Vefat edenin gelirinin eşine, çocuklarına veya anne-babasına hangi oranlarda paylaştırıldığı, Yargıtay’ın da kabul ettiği AYİM (Askeri Yüksek İdare Mahkemesi) Paylaşım Tablosu’na uygun olmalıdır.

Peşin Sermaye İndirimi: Gelecekteki alacağın bugün peşin olarak ödenmesi nedeniyle uygulamada genellikle yapılan %10’luk indirimin (ve varsa SGK tarafından bağlanan peşin sermaye değerli gelirlerin rücu indiriminin) usulüne uygun yapılıp yapılmadığı teyit edilmelidir.

💡 Pratik Hukuki İpucu: Aktüerya raporu dosyaya geldiğinde “Zaten uzman hesaplamış, itiraza gerek yok” diyerek doğrudan kabul etmek çok büyük hak kayıplarına yol açar. Yukarıdaki kriterlerden sadece birinde yapılan hata, tazminat miktarını yüz binlerce lira eksik veya fazla çıkarabilir. Rapor tebliğ edildiğinde HMK kapsamında 2 haftalık kesin süre içinde teknik itirazların mahkemeye sunulması şarttır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre mobbing; işyerinde bir veya birden fazla kişi tarafından, belirli bir çalışana yönelik olarak sistematik şekilde yürütülen, düşmanca, ahlak dışı ve çalışanı işten soğutarak istifaya zorlamayı amaçlayan psikolojik terördür.

Yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre mahkemelerce Mobbing olarak kabul edilen başlıca 10 eylem şunlardır:

1. Dışlama ve İzolasyon: İşçinin toplantılara kasten çağrılmaması, kendisine selam verilmemesi, departmanda yokmuş gibi davranılarak sosyal olarak izole edilmesi.
2. Sürekli Aşağılama ve Hakaret: İşçiye diğer çalışanların veya müşterilerin yanında “Sen ne işe yararsın?”, “Bunu da mı yapamıyorsun?” gibi onur kırıcı sözler söylenmesi.
3. Pasifize Etme veya Aşırı İş Yükleme: İşçiye kapasitesinin ve görevinin çok üstünde nefes aldırmayacak kadar iş yüklemek veya tam tersi, hiçbir iş vermeyerek gün boyu masada boş oturtmak.
4. Haksız ve Sürekli Eleştiri: Yapılan işin kasıtlı olarak hiçbir zaman beğenilmemesi, en ufak ve olağan hataların bile büyütülerek sürekli tutanak konusu yapılması.
5. İstifaya Zorlama ve Tehdit: Yöneticiler tarafından sık sık “İşine gelmiyorsa kapı orada”, “Kendi rızanla istifa et yoksa tazminatsız atarız” şeklinde gözdağı verilmesi.
6. Keyfi Disiplin Cezaları ve Sürgün: Haklı bir neden olmaksızın sürekli savunma istenmesi veya uzmanlığı/görevi dışındaki uzak şubelere, alakasız pozisyonlara sürgün edilmesi.
7. Eşitlik İlkesine Aykırılık (Terfi/Maaş): İşyerindeki emsal işçilere göre kasten düşük maaş verilmesi ve hak edilen terfilerin haksız yere engellenmesi.
8. Özel Hayata Müdahale: İşçinin özel hayatı hakkında asılsız dedikodular çıkarılması veya şahsi bilgilerinin işyerinde ifşa edilmesi.
9. Sözlü veya Fiziksel Şiddet Eğilimi: İşçiye sürekli yüksek sesle bağırılması, agresif el/kol hareketleri yapılması veya taciz boyutuna varan müdahalelerde bulunulması.
10. Sürekli Psikolojik Baskı: Çalışanın üzerinde sürekli bir izlenme ve baskı stresi yaratılarak, işyerinin dayanılmaz bir ortama dönüştürülmesi.

💡 Pratik Hukuki İpucu: Bu davranışlara maruz kalan işçi, İş Kanunu madde 24/II uyarınca iş sözleşmesini “haklı nedenle derhal” feshederek kıdem tazminatını alabilir. Ayrıca, uğradığı psikolojik tahribat nedeniyle işverene karşı “Manevi Tazminat” davası açma hakkına sahiptir. Ancak unutulmamalıdır ki mobbingin varlığı e-mailler, WhatsApp yazışmaları, psikiyatri raporları veya şahitlerle ispatlanmalıdır.

Vergi uyuşmazlıklarının çözümünde dava dilekçesinin kanuna tam uygun hazırlanması hayati önem taşır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) kapsamında, bir vergi dava dilekçesinde mutlaka bulunması gereken unsurlar şunlardır:

1. Görevli ve Yetkili Mahkeme Bilgisi: Davanın açılacağı yetkili vergi mahkemesinin tam adı (Örn: İstanbul 1. Vergi Mahkemesi Başkanlığı’na).
2. Davacı Bilgileri: Davacının adı, soyadı (veya şirket unvanı), tam tebligat adresi, T.C. Kimlik Numarası ve Vergi Kimlik Numarası (VKN). (Avukat varsa vekilin adı ve adresi).
3. Davalı Kurum Bilgisi: İşlemi tesis eden davalı vergi dairesinin veya gümrük müdürlüğünün doğru unvanı ve adresi.
4. Uyuşmazlık Konusu (İşlemin Türü ve Tebliğ Tarihi): İptali istenen idari işlemin ne olduğu (Örn: Vergi Ceza İhbarnamesi) ve bu işlemin davacıya tebliğ edildiği gün, ay ve yıl. (Bu bilgi dava açma süresinin tespiti için zorunludur.)

Vergi/Ceza Detayları ve Miktar: Davaya konu olan verginin veya cezanın;

1. Türü (KDV, Kurumlar, ÖTV vb.),
2. Dönemi (Yılı ve ayı),
3. Tebliğ edilen ihbarnamenin tarih ve numarası,
4. Uyuşmazlık konusu net miktar (rakamsal olarak).
5. Olay, Hukuki Dayanak ve Deliller: Vergi dairesinin işleminin neden hukuka aykırı olduğunun açıklaması, dayanılan yasal mevzuat ve sunulan deliller.

Pratik Hukuki İpucu: İYUK Madde 15 uyarınca; yukarıdaki unsurlardan herhangi birinin eksik, hatalı veya anlaşılmaz olması halinde mahkeme doğrudan Dilekçe Ret Kararı verir ve dilekçenin düzeltilmesi için 30 günlük ek süre tanır. Bu sürede de hata düzeltilmezse dava usulden reddedilir.

İşçi ve işveren arasında imzalanan bir arabuluculuk anlaşma belgesi hukuken geçerliliğini koruduğu sürece; mahkeme, işçilik alacağı veya işe iade hakkında esasa girip bir karar veremez. İşçinin haklarına kavuşabilmesi için öncelikle bu belgenin iptal edilmesi şarttır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin çok güncel bir içtihadına göre (04.07.2024 tarihli karar), anlaşma belgesinin iptali talebinin nasıl ileri sürüleceğine dair kesin usul kuralları şu şekildedir:

1. İptal ve İşe İade Taleplerinin AYNI DAVADA (Birlikte) Açılması:

• İşçi, anlaşma belgesinin iptalini ve işe iade (veya alacak) talebini aynı dava dilekçesiyle açabilir.
• Bu durumda mahkeme, anlaşma belgesinin iptali konusunu bir ön sorun olarak inceler.
• Eğer davacı dilekçesinde iptalden bahsetmemiş, ancak davalı (işveren) cevap dilekçesinde “Elimizde anlaşma belgesi var” derse, mahkeme bunu yine ön sorun olarak ele alır. İşçiye iptal davası açması için ayrıca bir süre vermesine gerek yoktur.

2. İptal ve İşe İade Taleplerinin AYRI DAVALAR Şeklinde Açılması (Kritik Kural):

• İşçi, iptal davasını ayrı, işe iade davasını ayrı mahkemelerde açmışsa, bu iki dava kesinlikle birleştirilemez. Çünkü her iki davanın tabi olduğu kanun yolları (istinaf/temyiz sınırları ve usulleri) birbirinden farklıdır.
• Bekletici Mesele Kuralı: Mahkeme, işe iade davasında karar verebilmek için anlaşma belgesinin iptali davasının sonucunu bekletici mesele yapmak zorundadır.
• Tefrik (Ayırma) Zorunluluğu: Eğer mahkeme yanlışlıkla bu iki davayı birleştirmişse, davanın hangi aşamasında olursa olsun (HMK m. 167 gereği) davaların tekrar ayrılmasına (tefrik edilmesine) ve iptal davasının bekletici mesele yapılmasına karar verilmelidir.

Hukuki Dayanak: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (04.07.2024 T., 2024/8763 E. – 2024/10645 K.) kararı.

Hisseli (paylı) mülkiyete tabi bir taşınmazda, paydaşlardan birinin kendi hissesini dışarıdan üçüncü bir kişiye satması halinde, diğer paydaşların bu hisseyi aynı bedelle öncelikle satın alma hakkına yasal önalım (şufa) hakkı denir.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, bu davanın kazanılabilmesi veya reddedilmemesi için şu kritik kurallara dikkat edilmelidir:

Önalım Hakkının KULLANILAMAYACAĞI Durumlar:

• İçeriye (Paydaşa) Satış Yapılması: Hissedar, payını dışarıdan birine değil de zaten o taşınmazda hissedar olan başka bir paydaşa satarsa önalım hakkı kullanılamaz.
• Akrabaya Devir (Bağış ve Miras Amacı): Payın eşe, çocuğa veya yakın akrabaya devredilmesi tapuda “satış” olarak gösterilse bile; asıl amaç miras hukukundan doğan bir devir veya bağışlama ise önalım hakkı doğmaz.
• Gerçek Bir Satış Olmayan Devirler: Önalım hakkı sadece nakit karşılığı yapılan gerçek satışlarda geçerlidir. Kat karşılığı inşaat sözleşmesi kapsamındaki devirlerde, trampa (takas) işlemlerinde veya borcun teminatı (ipotek) amacıyla yapılan devirlerde önalım hakkı kullanılamaz.

Dava Şartları ve Davacının Dikkat Etmesi Gerekenler:

• Payı Koruma Zorunluluğu: Davacı paydaş, önalım davasını açtıktan sonra kendi hissesini mahkeme kararı kesinleşinceye kadar elinde tutmak zorundadır. Dava sürerken kendi payını başkasına satarsa, aktif dava ehliyeti ortadan kalkar ve davası reddedilir.
• Elbirliği (İştirak Halinde) Mülkiyet Kuralı: Eğer davacının dayandığı tapu hissesi (örneğin miras kalan bir yer) elbirliği mülkiyetine tabi ise, davacının tek başına dava açması yetmez; diğer tüm ortakların muvafakatini (onayını) alması veya davaya temsilci atanması gerekir.
• Satış Vaadi Sözleşmesinin Etkisi: Davacının kendi payı üzerinde daha önceden üçüncü bir kişiyle “Satış Vaadi Sözleşmesi” yapmış olması, onu kötü niyetli yapmaz. Bu durum, davacının önalım hakkını kullanmasına yasal bir engel teşkil etmez.

Usul ve İspat Kuralı:

Öğrenme Tarihi ve Yemin: Önalım davalarında satışın öğrenildiği tarih hak düşürücü sürelerin (3 ay ve 2 yıl) hesabı için çok önemlidir. Yargıtay’a göre, davalının “Satışı çok önceden biliyordun” iddiası üzerine davacıya satışı ne zaman öğrendiğine dair yemin teklif edilemez.

Hukuki Dayanak: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi Kararları (2020/7188 K., 2016/3784 K., 2020/573 K., 2020/1716 K.)

Ceza yargılamasında, sanığın asıl niyetinin mağduru sadece yaralamak mı yoksa öldürmek mi olduğunu tespit etmek her zaman kolay değildir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, eylemin hukuki niteliğinin (yaralama mı yoksa cinayete teşebbüs mü olduğunun) belirlenmesi için mahkemelerin şu 9 temel kriteri bir bütün olarak değerlendirmesini şart koşmuştur:

1. Husumet ve Suç Nedeni: Fail ile mağdur arasında olay öncesine dayanan, öldürmeyi gerektirecek ciddiyette bir düşmanlık (husumet) veya geçerli bir suç nedeni var mıdır?

2. Aletin Cinsi ve Kullanılış Şekli: Suçta kullanılan alet (silah, bıçak, sopa vb.) mahiyeti ve kullanılış şekli itibarıyla öldürmeye elverişli midir?

3. İsabet Alınan Bölge ve Hedef Seçme: Failin mağdurda hedef aldığı bölge neresidir? Vuruşlar vücudun hayati bölgelerine (baş, boyun, göğüs, kalp hizası) mi, yoksa hayati tehlike yaratmayacak kısımlara (bacak, kol) mı yönelmiştir? Failin hedef seçme olanağı varken nereyi seçtiği çok kritiktir.

4. Darbe Adedi ve Şiddeti: Mağdura vurulan darbe tek mi, yoksa çok sayıda mıdır? Darbelerin şiddeti ve mağdurdaki yaraların yeri/niteliği nasıldır?

5. Eylemin Sona Erme Şekli (En Kritik Kriter): Fail, eylemine kendi isteğiyle mi (kendiliğinden) son vermiştir; yoksa araya giren bir engel (çevredekilerin müdahalesi, silahın tutukluk yapması, mağdurun kaçması, polisin gelmesi vb.) nedeniyle mi eylemi bırakmak zorunda kalmıştır?

6. Olay Sonrası Davranışlar: Fail eylemden sonra mağdura karşı nasıl davranmıştır? Örneğin; ağır yaralı mağduru hastaneye yetiştirmeye mi çalışmıştır, yoksa ölüme terk edip kaçmış mıdır?

💡 Pratik Hukuki İpucu: Örneğin; elinde silah olan ve mağduru rahatça hedef seçme imkânı bulunan bir kişi, mağdurun hayati bölgeleri yerine bilerek sadece bacaklarına bir el ateş etmişse ve etrafta hiçbir engel yokken eylemini kendiliğinden sonlandırıp mağduru hastaneye götürmüşse; bu eylem “öldürmeye teşebbüs” değil, “kasten yaralama” olarak değerlendirilir.

Hukuki Dayanak: Yargıtay Ceza Genel Kurulu Kararları (2008/1-77 E., 2011/1-95 E., 2009/1-209 E., 2006/1-97 E., 2018/121 E. – 2021/388 K.)

Evet, net bir şekilde suçtur. Yargıtay kararlarına göre cep telefonu numarası, kişiyi doğrudan belirlenebilir kıldığı için hukuken “Kişisel Veri” kabul edilmektedir.

Bir kişinin telefon numarasını, sahibinin rızası (izni) olmadan üçüncü bir şahısla paylaşmak, Türk Ceza Kanunu (TCK md. 136/1) kapsamında “Kişisel Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme” suçunu oluşturur. (Bu suçun kanundaki cezası oldukça ağırdır ve uzlaşmaya tabi değildir.)

Yargıtay 12. Ceza Dairesi bu suçun oluşması için çok net bir kriter belirlemiştir:

Numaranın başkasına verilmesini gerektiren hukuken “makul, meşru ve mantıklı bir sebep” yoksa, numarayı paylaşan kişi cezalandırılır.

Örnek Yargıtay Kararı Olayı:
Yargıtay kararına konu olan bir dosyada; bir kişinin, eski kız arkadaşının telefon numarasını, onunla tanışmak/arkadaşlık kurmak isteyen başka bir erkeğe izinsiz olarak vermesi olayında Yargıtay; ortada numarayı paylaşmayı gerektirecek meşru ve mantıklı hiçbir sebep bulunmadığını belirterek numarayı paylaşan kişilerin TCK 136/1 kapsamında cezalandırılması gerektiğine hükmetmiştir.

💡 Pratik Hukuki İpucu: Günlük hayatta “Ahmet senin numaranı istedi, ben de verdim” veya WhatsApp üzerinden birinin iletişim kartvizitini izinsiz olarak bir başkasına göndermek, eğer numara sahibi şikayetçi olursa doğrudan hapis cezası yargılaması ile karşı karşıya kalmanıza neden olabilir. Numarayı vermeden önce mutlaka sahibinden onay almalısınız.

Hukuki Dayanak: Yargıtay 12. Ceza Dairesi (21.12.2016 T., 2015/10737 E. – 2016/13557 K.)

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’ne göre, kolluk kuvvetlerinin (polis, jandarma vb.) vatandaşın üstünü veya eşyasını ararken temel hak ve hürriyetlere, mahremiyete ve insan onuruna saygı göstermesi yasal bir zorunluluktur.

Bu kapsamda üst aramalarında uyulması gereken kesin kurallar iki başlık altında toplanır:

1. Genel Üst ve Eşya Araması Kuralları:

• Cinsiyet Kuralı: Üst araması, mutlaka aranacak kişiyle aynı cinsiyete sahip bir kolluk görevlisi tarafından yapılmalıdır.

• Aydınlatma Yükümlülüğü: Arama yapılmadan önce; aramanın nedeni ve ne tür bir eşya arandığı ilgili kişiye açıkça bildirilmelidir.

• Mekân ve Sınırlar: Arama, kişinin ilk durdurulduğu yerde veya hemen yakınında, başkalarının göremeyeceği şekilde yapılmalıdır. Kişi, sırf arama yapmak amacıyla durdurulduğu yerden başka bir yere (karakola vb.) götürülemez (Ancak gerektiğinde yakındaki kapalı bir yerden veya polis aracından yararlanılabilir).

• Orantılı Güç ve Eşyalar: Kişinin üzerindeki ve beraberindeki eşyalar öncelikle cihazla (detektör), yoksa elle aranır. Kişi aramaya direndiği takdirde sadece “orantılı güç” kullanılabilir.

2. Kıyafet Çıkarılarak Yapılan (Detaylı) Arama Şartları: Kişinin giysilerinin çıkartılması suretiyle yapılan arama istisnai bir durumdur ve ancak tehlikenin veya suç unsurunun başka türlü bulunamayacağı hallerde, çok sıkı şartlara bağlı olarak yapılabilir:

• Amirin Bilgilendirmesi: Bu aramanın neden gerekli olduğu ve nasıl yapılacağı, o birimdeki en üst kolluk amiri tarafından vatandaşa önceden bildirilir.

• Tam Mahremiyet: Arama, kesinlikle kimsenin görmeyeceği kapalı bir alanda gerçekleştirilir.

• Utanma Duygusunun Korunması (Kritik Kural): Kişinin utanma duygusunu en az ihlal edecek yöntem uygulanmalıdır. Önce bedenin üst kısmındaki giysiler çıkartılıp aranır; üst kısımdaki giysiler tekrar giyildikten sonra alt kısımdaki giysiler çıkartılır. İkisinin aynı anda çıkarılması hukuka aykırıdır.

• Fiziksel Temastan Kaçınma: Arama sırasında bedene dokunulmaması için azami özen gösterilmeli ve işlem en kısa sürede tamamlanmalıdır.

Hukuki Dayanak: Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği

Kural olarak, bir kişinin sesini veya görüntüsünü ondan habersiz ve izinsiz kaydetmek Türk Ceza Kanunu kapsamında “Özel Hayatın Gizliliğini İhlal” veya “Haberleşmenin Gizliliğini İhlal” suçlarını oluşturur.

Ancak Yargıtay, kendisine karşı işlenen bir suçu ispatlama çabasında olan mağdurlar için çok önemli bir istisna getirmiştir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre; bir tartışmayı veya kavgayı kamerayla ya da ses cihazıyla kaydetmek aşağıdaki şartların varlığı halinde SUÇ TEŞKİL ETMEZ:

• Ani Gelişen Bir Durum Olması: Olayın aniden gelişmesi, yani kişinin o an kendisine yönelik bir saldırıyı, tehdidi, şantajı veya hakareti o anki heyecan ve telaşla kayda almış olması gerekir. (Önceden planlanarak, tuzak kurarak veya kışkırtarak alınan kayıtlar suçtur.)

• Başka Türlü İspat İmkânının Bulunmaması: O an çevrede olayı gören/duyan bir tanık yoksa veya kolluk kuvvetlerine (polise) derhal haber verme imkânı bulunmuyorsa, kaybolma ihtimali olan delilin güvence altına alınması amacıyla kayıt yapılabilir.

• Sadece Yetkili Makamlara Sunulması: Alınan bu ses veya görüntü kaydının yalnızca savcılığa, mahkemeye veya polise delil olarak sunulması şarttır.

⚠️ Çok Önemli Hukuki Uyarı: Haklı olduğunuzu ispatlamak için dahi olsa; çektiğiniz bu olay anı videosunu sosyal medyada (Instagram, Twitter, TikTok vb.) paylaşmak, WhatsApp gruplarına veya olaya taraf olmayan üçüncü kişilere göndermek kesinlikle suçtur ve size karşı ayrı bir ceza davası açılmasına sebep olur.

Hukuki Dayanak: Yargıtay 12. Ceza Dairesi (2017/5122 E., 2018/2516 K.) kararı.

İşverenlerin haklı olduklarını düşündükleri halde iş davalarını kaybetmelerinin temel nedeni, İş Hukuku’nun sıkı şekil ve ispat kurallarına uyulmamasıdır. Yargıtay içtihatları ve uygulamadaki dosyalara göre, işverenlerin davaları kaybetmesine yol açan en kritik 25 hata şu başlıklar altında toplanabilir:

1. Fesih Süreci ve Usul Hataları

• Geçerli/Haklı Neden Ayrımının Yapılamaması: Fesih türünün yanlış seçilmesi ve feshin “son çare olması” ilkesinin gözden kaçırılması.

• Savunma Alınmaması: İşçinin davranışı veya verimliliğine dayalı fesihlerde, işçiden önceden yazılı savunma alınmaması.

• Zamanlama Hataları: Fesih öncesinde alınması gereken savunma, tutanak veya ihtarların, fesih işlemi yapıldıktan sonra (geriye dönük) düzenlenmesi.

• İşe İade Şartlarının Gözden Kaçırılması: Fesih öncesi; 30 işçi kuralı ve 6 aylık kıdem şartı gibi işe iade davası risklerinin analiz edilmemesi.

• Bildirim Süreleri: İhbar (bildirim) sürelerinin işçiye eksik kullandırılması veya peşin ödenmemesi.

2. Evrak, İspat ve Belgeleme Eksiklikleri

• Sözlü Süreç Yönetimi: İhtar, uyarı ve talimat gibi iş ilişkisine dayalı süreçlerin yazılı değil, sözlü olarak yürütülmesi.

• Özlük Dosyası İhmali: İşçi özlük dosyalarının tutulmaması, evrakların eksik veya imzasız olması.

• Sözleşme Hataları: İş sözleşmesi ve eklerinin yazılı yapılmaması, işçiye tebliğ edilmemesi veya sözleşmede belirlenen kurallara işverence uyulmaması.

• Çelişkili Deliller: İşverenin fesih bildiriminde belirttiği sebep ile mahkemeye sunduğu belge ve delillerin birbiriyle çelişmesi.

• Ücret İhlalleri: Ücret ve yan hakların elden/kayıtdışı ödenmesi, eksik ödenmesi veya yıllık izinlerin hiç kullandırılmayıp belgelenmemesi.

3. Yönetimsel ve İnsan Kaynakları (İK) Hataları

• Esaslı Değişiklikler: Çalışma koşullarında yapılacak esaslı değişiklikler için işçiden önceden yazılı onay alınmaması.

• Deneme Süresinin Kaçırılması: İşçinin performansının 2 aylık deneme süresinde (veya takip eden 6 aylık süreçte) değerlendirilmeyip, çok sonradan sorun edilmesi.

• Belirli/Belirsiz Sözleşme Hatası: Sırf kıdem/ihbar tazminatından kaçınmak için, niteliği gereği “belirsiz süreli” olması gereken işin “belirli süreli” sözleşme ile yapılması (Mahkeme bunu belirsiz kabul eder).

• Mobbing ve Ayrımcılık: İşçinin haklı nedenle sözleşmeyi feshetmesine zemin hazırlayacak yasal olmayan çalışma şartlarının, ayrımcılığın veya mobbingin engellenmemesi.

• İnatlaşma: Fesih öncesi karşılıklı konuşularak çözülebilecek basit sorunların büyütülerek inatlaşmaya dönüştürülmesi.

4. Dava ve Hukuki Süreç Yönetimi Hataları

• Yanlış Tanık Seçimi: Mahkemede dinletilecek personelin süreç hakkında bilgisiz olması veya olaya bizzat şahit olmayan kişilerin tanık gösterilmesi.

• Arabuluculuk Hataları: Özellikle ihtiyari (ihtilaf öncesi) arabuluculuk süreçlerinin stratejik olarak yanlış yürütülmesi.

• Aşırı Özgüven: “Davayı kesin kazanırız” düşüncesiyle dosyadaki usuli eksikliklerin göz ardı edilmesi.

• Ders Çıkarmamak: Kaybedilen önceki iş davalarının sonuçlarının analiz edilmeyip, aynı hatalı İK politikalarının şirkette devam ettirilmesi.

• Uzman Desteği Almamak (En Önemlisi): Değişen iş hukuku mevzuatına ve güncel Yargıtay kararlarına hakim olunmaması, sürecin başından itibaren uzman bir iş hukuku avukatından danışmanlık alınmaması.

Hayır, KEP adresleri adli ve idari yargı süreçlerinde mahkemeler veya icra daireleri tarafından yapılacak resmi tebligatlar için kullanılamaz.

Elektronik tebligat süreçlerinde yaşanan en büyük kavram kargaşalarından biri KEP ve UETS sistemlerinin aynı işlevi gördüğünün sanılmasıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin güncel ve net içtihadına göre hukuki durum şöyledir:

• Tek Geçerli Sistem UETS’dir: Elektronik Tebligat Yönetmeliği uyarınca, yargı mercilerince (mahkeme ve icra müdürlüklerince) yapılacak tüm resmi elektronik tebligatların yalnızca PTT tarafından sağlanan UETS (Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi) üzerinden yapılması yasal bir zorunluluktur.

• Yok Hükmünde Sayılma (Mutlak Geçersizlik): UETS yerine borçlunun veya tarafın KEP adresine gönderilen adli tebligatlar hukuken “yok hükmünde” kabul edilir. Yani bu şekilde yapılan bir bildirim hiçbir hukuki sonuç doğurmaz ve itiraz, cevap veya temyiz gibi kesin yasal süreleri başlatmaz.

💡 Pratik Hukuki İpucu: Ticari hayatta şirketler arası resmi yazışmalar, ihbar ve ihtarnameler için KEP sistemi güvenli ve geçerli bir yol olsa da; iş yargılamaya veya icra takibine geldiğinde devletin yapacağı tebligatlar için muhatabın mutlaka UETS adresi kullanılmalıdır.

Hukuki Dayanak: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (2023/3280 E. – 2024/587 K.) kararı.

Hukuk yargılamalarında mahkemenin bilirkişi, keşif veya tebligat masraflarının yatırılması için verdiği “kesin süre” kural olarak oldukça katıdır. Normal şartlarda bu sürenin kaçırılması, o usul işleminden veya delilden vazgeçilmiş sayılma gibi çok ağır sonuçlar doğurur.

Ancak Yargıtay ve İstinaf Mahkemeleri, bu kurala usul ekonomisi ve hakkaniyet çerçevesinde çok önemli bir esneklik getirmiştir. Yerleşik içtihatlara göre durum şu şekilde değerlendirilir:

• Yargılamanın Uzamaması (Celse Atlanmaması) Kriteri: Kesin süre kaçırılmış olsa bile; eğer ilgili masraf kesin sürenin verildiği celse (duruşma) ile bir sonraki celse arasında yatırılmışsa, mahkemenin bu işlemi geçerli sayması gerekir.

• Amacın Gerçekleşmesi: Yüksek mahkemelere göre kesin süre verilmesindeki asıl amaç, davanın gereksiz yere uzamasını engellemektir. Yatırılan masraf celse atlanmasına, yani duruşmanın boşa geçmesine veya yargılamanın uzamasına sebebiyet vermediği sürece, kesin sürenin sonuçları (hakkın düşmesi) uygulanamaz.

Önemli Not: Bu kuralın uygulanabilmesi için masrafın geç de olsa mutlaka bir sonraki duruşma tarihinden önce dosyaya yatırılmış olması ve sürecin aksamamış olması hayati önem taşır.

Hukuki Dayanak: Yargıtay 11. HD. (25.04.2022, 2021/1326 E. – 2022/3365 K.) ile İstinaf Mahkemesi kararları (İstanbul BAM 43. HD. 2023/730 K. ve Ankara BAM 20. HD. 2022/1341 K.)

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK md. 176) kapsamında Islah; tarafların dava veya cevap dilekçelerinde yaptıkları usuli hataları veya eksiklikleri, karşı tarafın rızası aranmaksızın düzeltmelerine (örneğin talep sonucunu artırmalarına) olanak tanıyan bir hukuki yoldur. Islah, davanın tahkikat aşaması sona erene kadar (tam veya kısmi ıslah şeklinde) yapılabilir.

Uygulamada mahkemeler tarafından verilen “1 haftalık kesin süre” kuralı çok sık karıştırılmaktadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre kural şudur:

• 1 Haftalık Süre Verilemeyecek Durumlar: Taraflardan biri henüz ıslah işlemini yapmamış ve duruşmada sadece “Islah edeceğiz, ıslah hakkımızı kullanacağız” şeklinde beyanda bulunmuşsa, mahkeme bu tarafa ıslah yapması için 1 haftalık kesin süre veremez. Çünkü kanun zaten “tahkikatın sonuna kadar” bu hakkın kullanılabileceğini emreder.

• 1 Haftalık Süre Verilmesi Gereken Durumlar: Eğer taraf ıslah hakkını kullanmış (ıslah işlemini başlatmış) ancak usuli bir eksiklik bırakmışsa, bu eksiğin tamamlanması için 1 haftalık kesin süre verilmesi zorunludur. Örneğin; ıslah işlemi yapıldığı halde dilekçesi dosyaya sunulmamışsa veya nispi ıslah harcı yatırılmamışsa, mahkeme harcın ve dilekçenin tamamlanması için tarafa 1 hafta kesin süre vermelidir.

Islahın Kapsamı ve Hukuki Etkileri: Islah işlemi geriye etkili (makable şamil) sonuç doğurur; yani usuli işlem davanın başından itibaren düzeltilmiş kabul edilir. Ancak maddi hukuka ilişkin işlemler (feragat, kabul, sulh gibi) ıslah yoluyla değiştirilemez ve davanın türü tamamen başka bir davaya dönüştürülemez. Hakkın zamanında kullanılmaması, usul hatalarının düzeltilmesi imkânını tamamen ortadan kaldırır.

Hukuki Dayanak: Yargıtay 9. HD. 11.03.2024 (2024/2325 E. – 2024/4534 K.) ve 25.01.2023 (2021/19589 E. – 2023/13549 K.) kararları.

Hayır, işverenin işçiye fazla mesai ücretini ödediğini yalnızca tanık (şahit) beyanlarına dayanarak ispatlaması hukuken mümkün değildir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin (2015/22101 E. – 2018/17832 K. sayılı) kararı ve yerleşik içtihatlarına göre, ödeme olgusu kesinlikle yazılı belge ile kanıtlanmalıdır. Bu kuralın uygulamadaki sonuçları şunlardır:

• Yazılı Belge Zorunluluğu: Fazla çalışma ücretlerinin ödendiğinin ispatı; ancak ihtirazı kayıt içermeyen imzalı ücret bordroları, banka dekontları veya ödemeyi gösterir eşdeğer kesin yazılı belgelerle yapılabilir.

• Tanık Beyanının Yetersizliği: İşveren mahkemede ödeme yapıldığına dair tanık dinletse bile, “ücretini elden aldı, ben şahidim” şeklindeki beyanlar hukuken ödemenin ispatı için geçerli kabul edilmez.

• Kritik Ayrım (İşçi ve İşveren Açısından): İş Hukukunda çok önemli bir ayrım vardır: İşçi, fazla mesai yaptığını her türlü delille (örneğin mesai arkadaşı olan tanıklarla) ispatlayabilir; ancak işveren, bu mesainin ücretini ödediğini tanıkla ispatlayamaz, mutlaka yazılı belge sunmak zorundadır.

Kural olarak, bir kişi davada veya icra takibinde avukat (vekil) ile temsil ediliyorsa tüm tebligatların avukata yapılması esastır. Ancak hukukun doğası gereği bizzat kişinin kendisini ilgilendiren ve şahsa sıkı sıkıya bağlı olan bazı istisnai durumlarda kanun, tebligatın avukata değil doğrudan asile (müvekkile) yapılmasını emreder. Bu zorunlu haller şunlardır:

• Şahsa Sıkı Sıkıya Bağlı İşlemler (Yemin ve İsticvap): Mahkemede bizzat kişinin yerine getirmesi gereken yemin teklifi veya isticvap (hakim önünde şahsen sorgulanma/beyan verme) gibi işlemlerde tebligat vekile değil, doğrudan asile yapılır.

• İcra-İflas (Tazyik/Disiplin) Suçları: İcra iflas suçları (örneğin taahhüdü ihlal veya nafaka borcunu ödememe) nedeniyle borçlunun cezalandırılabilmesi için, cezanın dayanağı olan İcra Emri’nin borçlu avukatına değil, bizzat borçlunun kendisine tebliğ edilmiş olması şarttır.

• İmza İtirazı ve Sanığın Hazır Bulunması (İİK 68/a): İcra takiplerinde imza inkârı gibi durumlarda, borçlunun bizzat hazır bulunmasını gerektiren ihtaratların (örneğin imza örneği alınması için duruşmaya çağrının) asile tebliğ edilmesi gerekir.

• Yoklukta Verilen Ceza Hükümleri: Ceza davalarında; sanığın ve avukatının (müdafi) yokluğunda verilen hükümler, kamu davasının asıl tarafı olan sanığa da ayrıca tebliğ edilmek zorundadır.

• Avukatın İstifası: Vekilin (avukatın) dosyadan istifa ettiğine dair dilekçe, taraflar arasındaki temsil ilişkisini sonlandırdığı için bizzat asile tebliğ edilmelidir.

• İşe İade Sonrası İşe Davet Yazısı: İş davalarında; mahkemece verilen işe iade kararının kesinleşmesi sonrasında, işveren tarafından gönderilecek olan “işe başlama/davet” ihtarnamesi işçinin avukatına değil, bizzat işçiye tebliğ edilmek zorundadır.

• İtirazın İptali Davası: İcra takibine borçlu avukatı aracılığıyla itiraz edilmiş olsa dahi, takibin devamı için alacaklı tarafından açılacak “İtirazın İptali” davasının dava dilekçesi kural olarak asile tebliğ edilmelidir.

Hayır, bir senedin üzerine veya arkasına yalnızca TEMİNATTIR ibaresinin yazılması, o evrakı hukuken otomatik olarak bir teminat senedi haline getirmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihatlarına (Örn: 2017/743 E., 2020/129 K.) göre bir senedin teminat senedi olarak kabul edilebilmesi için şu hususlara dikkat edilmelidir:

• Neyin Teminatı Olduğu Açıklanmalıdır: Senet üzerinde sadece “teminattır” yazması yeterli değildir. Bu senedin hangi hukuki ilişkinin (örneğin; “X tarihli araç satış sözleşmesinin”, “kira kontratının” veya “işçi-işveren ilişkisinin”) teminatı olduğunun açıkça belirtilmesi gerekir.

• Ek Sözleşme veya Delil Şartı: Senedin üzerinde detaylı bir açıklama yoksa, senedin teminat amacıyla verildiği mutlaka taraflar arasındaki ayrı bir yazılı sözleşme (protokol) ile ispatlanabilmelidir.

• İcra Takibi Tehlikesi: Eğer senette sadece “Teminattır” yazıyor ancak neyin teminatı olduğu açıklanmıyor ve ortada bunu ispatlayacak ek bir yazılı sözleşme bulunmuyorsa; mahkemeler bu belgeyi standart bir ödeme senedi (adi bono) olarak kabul eder. Bu durumda karşı taraf, senedi doğrudan icraya koyarak hakkınızda yasal takip başlatabilir.

💡 Pratik Hukuki İpucu: Teminat amacıyla senet düzenliyorsanız, senedin arka yüzüne mutlaka “Bu senet taraflar arasındaki … tarihli sözleşmenin teminatı olarak verilmiştir, ciro edilemez.” şeklinde açık ve net bir şerh düşülmeli veya bu durum senede atıf yapan bir sözleşmeyle imza altına alınmalıdır.