Türk ceza yargılaması sisteminde genel kural olarak kişilerin mahkemelerde kendilerini bizzat savunma hakkı vardır; yani her dosyada avukat tutma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak ceza davaları hürriyeti bağlayıcı (hapis) cezalarla sonuçlanabildiği için adil yargılanma hakkını korumak adına Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), bazı durumlarda avukat (müdafi/vekil) atanmasını kesinlikle zorunlu kılmıştır.

Kanuna göre avukat bulunması zorunlu olan haller, kişinin dosyada sanık veya mağdur olmasına göre ikiye ayrılır:

1. Şüpheli ve Sanıklar Açısından Zorunlu Avukat (Müdafi) Halleri: Kişi hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülürken özel bir avukatı yoksa, aşağıdaki durumlarda Baro tarafından zorunlu olarak bir avukat görevlendirilir:

  • Kişi çocuksa (18 yaşını doldurmamışsa),

  • Kendisini savunamayacak derecede malul (engelli) veya sağır ve dilsizse,

  • Yargılandığı suçun kanundaki ceza alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezasını gerektiriyorsa.

(Not: Bu şartları taşımayan ancak maddi durumu elverişsiz olan vatandaşlar da talep etmeleri halinde Baro’dan ücretsiz avukat atanmasını isteyebilirler.)

2. Mağdur ve Şikâyetçiler Açısından Zorunlu/Talebe Bağlı Haller: Suçun mağduru olan kişilerin haklarını korumak için de özel düzenlemeler mevcuttur. Mağdur eğer 18 yaşından küçükse, sağır/dilsizse veya meramını anlatamayacak derecede malulse, talebi aranmaksızın zorunlu avukat (vekil) atanır.

Bunun dışında, aşağıdaki suçların mağduru olan kadınlar ve bireyler, talep etmeleri halinde Baro’dan ücretsiz avukat isteyebilirler:

  • Cinsel saldırı veya çocukların cinsel istismarı suçları,

  • Kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçları,

  • Israrlı takip suçları,

  • Cezası 5 yıldan fazla hapis gerektiren diğer ağır suçlar.

Önemli Bilgi: Dosyanıza devlet (Baro) tarafından bir CMK avukatı atanmış olsa dahi, sürecin ilerleyen aşamalarında hukuki savunmanızı kendi seçeceğiniz uzman bir özel avukat (müdafi) ile yürütmeye karar verirseniz; avukatınıza vekaletname çıkardığınız anda Baro tarafından atanan avukatın görevi kendiliğinden sona erer.